Niacinamide Là Gì? Công Dụng Và Cách Dùng Cho Từng Loại Da
Y - Dược Sĩ Mirra Bảo Trâm
Tư vấn liệu trình & dược mỹ phẩm
Đã kiểm duyệt y khoa bởi Bác sĩ CKI Da liễu Nguyễn Bình An
Niacinamide là một dạng vitamin B3, và nó làm nhiều việc cùng lúc: tăng tổng hợp ceramide để củng cố hàng rào bảo vệ da, giảm sản xuất bã nhờn, và chặn bớt đường vận chuyển melanosome từ tế bào sắc tố sang tế bào sừng. Cơ chế cuối có con số cụ thể: niacinamide giảm khoảng 28% lượng melanosome được chuyển giao, đó là lý do nó làm da đều màu chứ không tẩy trắng. Nồng độ 2–5% đủ cho phần lớn mục tiêu, và đây cũng là vùng có dữ liệu lâm sàng dày nhất. Con số 10% trên nhãn không đi kèm bằng chứng nào cho thấy nó làm được nhiều hơn, và một số người thấy châm chích ở mức này. Còn chuyện niacinamide gặp vitamin C sẽ biến thành niacin gây bừng đỏ mặt: phản ứng thuỷ phân đó có thật ở pH thấp, nhưng nó cần điều kiện mà hai lớp serum trên mặt bạn không có.
Niacinamide là chất gì?
Niacinamide, còn gọi là nicotinamide, là dạng amide của vitamin B3. Trong tế bào, nó là tiền chất của NAD+ và NADP+, hai coenzym mà gần như mọi phản ứng chuyển hoá năng lượng đều cần đến. Nồng độ NAD+ trong da giảm dần theo tuổi, và phần lớn tác dụng của niacinamide bôi ngoài được cho là đi qua con đường bù lại lượng thiếu hụt này.
Cần phân biệt niacinamide với niacin (nicotinic acid). Hai chất này chỉ khác nhau một nhóm chức, nhưng niacin là chất gây bừng đỏ mặt và giãn mạch, còn niacinamide thì không. Sự nhầm lẫn giữa hai cái tên là gốc rễ của gần như mọi tin đồn quanh hoạt chất này.
Bốn cơ chế đã có bằng chứng
1. Củng cố hàng rào bảo vệ da
Niacinamide kích thích tổng hợp ceramide và các lipid khác của lớp sừng, đồng thời đẩy nhanh quá trình biệt hoá tế bào sừng. Kết quả đo được là giảm mất nước qua da và tăng độ ẩm của lớp sừng. Đây là cơ chế nền, và cũng là lý do niacinamide xuất hiện trong hầu hết các phác đồ phục hồi da sau laser, sau peel hoặc sau khi lạm dụng tẩy da chết.
2. Làm đều màu da
Niacinamide không ức chế tyrosinase, tức là nó không chặn việc sản xuất melanin như hydroquinone hay arbutin. Nó chặn ở khâu vận chuyển: melanin đã tạo ra trong melanocyte không sang được tế bào sừng thì không hiện lên bề mặt. Nghiên cứu định lượng ghi nhận mức giảm khoảng 28% lượng melanosome được chuyển giao. Trong một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên trên bệnh nhân nám, niacinamide 4% cho hiệu quả gần tương đương hydroquinone 4% nhưng ít tác dụng phụ hơn đáng kể.
3. Kiểm soát bã nhờn
Niacinamide làm giảm quá trình sinh lipid ở tuyến bã. Tác dụng này rõ trên da dầu và da hỗn hợp, tuy mức độ thay đổi khác nhau tuỳ người và cần dùng liên tục nhiều tuần mới thấy. Nó không thay thế được retinoid hay BHA trong điều trị mụn, vai trò của nó là hỗ trợ.
4. Chống viêm và chống oxy hoá
Niacinamide làm dịu phản ứng viêm và giảm ban đỏ do tia UV gây ra khi được bôi trước. Đây cũng là lý do nó phối hợp tốt với retinol: bằng chứng in vitro cho thấy vitamin B3 làm giảm bớt đỏ và kích ứng vốn hay đi kèm retinoid.
Nồng độ bao nhiêu là đủ?
| Nồng độ | Dùng cho | Ghi chú |
|---|---|---|
| 2% | Da nhạy cảm, da đang phục hồi, người mới bắt đầu | Đã đủ để thấy tác dụng lên hàng rào da |
| 4–5% | Da dầu, da không đều màu, nám nhẹ | Vùng nồng độ có dữ liệu lâm sàng dày nhất |
| 10% | Không có chỉ định riêng nào được chứng minh | Không có bằng chứng cho thấy hiệu quả cao hơn mức 5% |
Chuyện niacinamide + vitamin C, nói cho rõ
Niacinamide bị thuỷ phân thành niacin trong môi trường pH thấp. Đó là hoá học có thật và các nhà sản xuất phải tính đến khi làm công thức, vì niacin lẫn trong sản phẩm ở mức trên 0,03% có thể gây kích ứng. Nhưng phản ứng đó cần môi trường acid ổn định và thời gian tính bằng tuần tới tháng, tức điều kiện của một lọ sản phẩm, không phải của hai lớp serum cách nhau vài phút trên mặt. Chưa có báo cáo lâm sàng nào cho thấy layering niacinamide với vitamin C gây bừng đỏ theo cơ chế này. Nếu bạn thấy châm chích khi dùng chung, thủ phạm nhiều khả năng là pH thấp của bản thân serum vitamin C.
Cách dùng theo từng loại da
- Da dầu và da mụn: 4–5%, dùng buổi sáng lẫn buổi tối. Kết hợp tốt với BHA, nhưng bôi cách nhau vài phút.
- Da khô: 2–4%, ưu tiên dạng kem hoặc dạng serum có thêm HA và ceramide. Niacinamide đơn thuần không cấp ẩm, nó chỉ giúp da giữ ẩm.
- Da nhạy cảm: bắt đầu ở 2%, thử trước ở vùng góc hàm trong 3 ngày. Đây là hoạt chất hiếm hoi mà da nhạy cảm thường dung nạp tốt.
- Da đang dùng retinol: bôi niacinamide trước hoặc trộn chung với kem dưỡng, giúp giảm bớt bong đỏ trong giai đoạn dung nạp.
- Da đang có nám: niacinamide là thành phần hỗ trợ, không phải phác đồ. Nám cần được bác sĩ đánh giá và phân thể trước khi điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Niacinamide có dùng chung với vitamin C được không?
Được. Phản ứng biến niacinamide thành niacin cần môi trường pH thấp duy trì trong thời gian dài, đó là bài toán về độ ổn định của sản phẩm trong lọ chứ không phải chuyện xảy ra trên mặt bạn trong vài phút. Nếu vẫn thấy khó chịu, hãy bôi vitamin C buổi sáng và niacinamide buổi tối. Cách này không làm giảm hiệu quả của bên nào.
Niacinamide 10% có tốt hơn 5% không?
Không có bằng chứng cho thấy như vậy. Gần như toàn bộ dữ liệu hiệu quả trên người nằm ở khoảng 2–5%, và chưa có nghiên cứu nào chứng minh mức 10% cho kết quả tốt hơn. Về an toàn thì 10% vẫn nằm trong ngưỡng chấp nhận được theo báo cáo của CIR, nhưng một số người báo châm chích ở nồng độ này. Với đa số, 5% là điểm dừng hợp lý.
Bao lâu thì thấy hiệu quả?
Tuỳ mục tiêu. Cải thiện về độ ẩm và cảm giác da bớt căng rát thường thấy sau 2–4 tuần. Tác dụng làm đều màu và mờ thâm cần lâu hơn nhiều, thường từ 8–12 tuần trở lên, vì nó phụ thuộc vào tốc độ thay mới của thượng bì. Nếu sau 3 tháng không thấy gì, vấn đề của bạn có thể không nằm ở khâu vận chuyển melanosome.
Niacinamide có gây mụn ẩn hay đẩy mụn không?
Bản thân niacinamide không gây bít tắc và không có cơ chế đẩy mụn như retinoid. Nếu bạn nổi mụn sau khi dùng một sản phẩm chứa niacinamide, hãy xem lại các thành phần còn lại trong công thức, đặc biệt là nhóm silicone nặng hoặc dầu. Nổi mụn kèm ngứa và đỏ lan rộng thì nên ngưng và đi khám, vì đó có thể là viêm da tiếp xúc.
Có cần dùng niacinamide suốt đời không?
Tác dụng của nó tồn tại trong lúc dùng. Ngưng thì tuyến bã trở lại mức cũ và hàng rào da mất phần hỗ trợ thêm, tuy da không xấu đi so với trước khi bắt đầu. Đây là hoạt chất duy trì, giá rẻ và dung nạp tốt, nên với phần lớn người thì việc giữ nó trong quy trình dài hạn là hợp lý.
Nguồn tham khảo
- Mechanistic Basis and Clinical Evidence for the Applications of Nicotinamide (Niacinamide) to Control Skin Aging and Pigmentation — PMC
- Nicotinic acid/niacinamide and the skin — PubMed
- Final report of the safety assessment of niacinamide and niacin (CIR) — PubMed
- A Double-Blind, Randomized Clinical Trial of Niacinamide 4% versus Hydroquinone 4% in the Treatment of Melasma — PMC
* Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Kết quả điều trị có thể khác nhau tuỳ cơ địa mỗi người.
Cần bác sĩ tư vấn cho làn da của bạn?
Soi da & tư vấn phác đồ miễn phí với bác sĩ chuyên khoa da liễu.
