Retinol Và Vitamin C: Có Nên Dùng Cùng Nhau Không?
Y - Dược Sĩ Mirra Bảo Trâm
Tư vấn liệu trình & dược mỹ phẩm
Đã kiểm duyệt y khoa bởi Bác sĩ CKI Da liễu Nguyễn Bình An
Có thể dùng cùng, nhưng tách sáng và tối là cách an toàn nhất cho phần lớn người. Huyền thoại "pH đối nghịch làm hai chất triệt tiêu nhau" bắt nguồn từ một sự thật hoá học bị kéo ra quá xa. L-ascorbic acid cần pH khoảng 2,0–3,0 để thấm được, còn retinol bị acid mạnh đẩy nhanh phân huỷ ở pH dưới 5,0. Nhưng đó là chuyện xảy ra trong lọ, không phải trên mặt bạn. Một nghiên cứu mô học trên chế phẩm chứa đồng thời retinol và vitamin C cho thấy hỗn hợp này vẫn cải thiện được cả lão hoá tự nhiên lẫn lão hoá do ánh nắng. Vấn đề thật nằm ở chỗ khác: cả hai đều gây kích ứng, và cộng dồn trên cùng một khuôn mặt trong cùng một phút thì da bong, rát, đỏ. Phác đồ dễ theo nhất là vitamin C buổi sáng dưới kem chống nắng, retinol buổi tối, mỗi bên một việc.
Huyền thoại pH đối nghịch bắt đầu từ đâu?
Nó có một lõi thật. L-ascorbic acid, dạng vitamin C thuần và được nghiên cứu nhiều nhất, chỉ thấm qua lớp sừng khi công thức có pH thấp, khoảng 2,0 đến 3,0. Retinol thì ngược lại, nó ưa môi trường trung tính và bị các acid mạnh đẩy nhanh quá trình phân huỷ khi pH xuống dưới 5,0. Hai con số này nằm ở hai đầu thang đo, và từ đó sinh ra kết luận rằng bôi chồng lên nhau là vô hiệu hoá cả hai.
Chỗ suy luận bị hụt nằm ở thời gian. Phản ứng phân huỷ cần thời gian và điều kiện ổn định, tức là điều kiện của một lọ sản phẩm để nhiều tháng, chứ không phải của hai lớp serum cách nhau vài phút trên da. Sau khi bôi, dung môi bay hơi và pH bề mặt da kéo môi trường về mức của chính nó trong vòng ít phút.
Có bằng chứng trực tiếp hơn lập luận. Một nghiên cứu mô học đánh giá chế phẩm bôi chứa đồng thời retinol và vitamin C ghi nhận chế phẩm này đảo ngược được một phần các thay đổi do lão hoá theo tuổi lẫn lão hoá do ánh nắng. Nếu hai chất triệt tiêu nhau hoàn toàn, kết quả đó đã không tồn tại.
Vấn đề thật là kích ứng cộng dồn
Retinol gây bong tróc, đỏ và châm chích trong giai đoạn da chưa dung nạp, thường kéo dài vài tuần đầu. Vitamin C ở pH 2,0–3,0 tự nó đã là một acid mạnh, gây rát trên nền da mỏng hoặc đang tổn thương. Cộng hai thứ đó vào cùng một buổi tối, trên một hàng rào bảo vệ da chưa kịp hồi, thì thứ bạn nhận được không phải hiệu quả nhân đôi mà là viêm da kích ứng.
Người bỏ retinol giữa chừng phần lớn không bỏ vì nó không hiệu quả. Họ bỏ vì tuần thứ ba da bong đến mức không trang điểm được. Giảm tải kích ứng chính là cách giữ được liệu trình đủ lâu để thấy kết quả.
Ba cách sắp xếp, chọn theo nền da
| Cách dùng | Phù hợp với | Rủi ro |
|---|---|---|
| Tách sáng / tối: vitamin C sáng, retinol tối | Gần như mọi người, đặc biệt người mới bắt đầu | Thấp nhất. Đây là lựa chọn mặc định. |
| Xen kẽ ngày: tối nay retinol, tối mai vitamin C | Da nhạy cảm, hoặc người không dùng được vitamin C buổi sáng | Thấp, nhưng mỗi hoạt chất chỉ được dùng cách ngày |
| Cùng một buổi tối, cách nhau 20–30 phút | Da đã dung nạp retinol nhiều tháng, không còn bong đỏ | Cao. Không có lợi ích rõ rệt so với hai cách trên. |
Layering cụ thể theo từng buổi
Buổi sáng
- 1Rửa mặt bằng sữa rửa dịu nhẹ, lau khô hoàn toàn. Vitamin C bôi lên da còn ẩm sẽ loang và giảm nồng độ tiếp xúc.
- 2Serum vitamin C, 3–4 giọt cho cả mặt. Chờ khoảng 1 phút cho khô bề mặt.
- 3Kem dưỡng ẩm.
- 4Kem chống nắng phổ rộng SPF 30–50. Bước này không phải tuỳ chọn khi đang dùng retinol.
Buổi tối
- 1Tẩy trang và rửa mặt. Đợi da khô hẳn 10–15 phút trước khi bôi retinol, vì da ẩm làm tăng thấm và tăng kích ứng.
- 2Retinol, lượng bằng hạt đậu cho cả mặt. Tránh vùng khoé mũi, khoé miệng và sát mí.
- 3Kem dưỡng phục hồi. Nếu da đang bong, có thể bôi kem dưỡng trước rồi mới bôi retinol lên trên để giảm bớt cường độ.
- 4Không dùng thêm AHA/BHA trong cùng buổi tối đó.
Cách tăng liều retinol mà không đốt da
Bắt đầu ở nồng độ thấp, 2 lần mỗi tuần trong 2 tuần đầu. Nếu da không đỏ hay bong, tăng lên cách ngày trong 2–4 tuần, rồi mới cân nhắc dùng hằng đêm. Da cần thời gian dung nạp, và không có cách nào rút ngắn giai đoạn này bằng cách bôi nhiều hơn. Nếu xuất hiện đỏ rát kéo dài quá 2 ngày, ngưng retinol và chỉ dưỡng ẩm cho đến khi da về bình thường.
Lưu ý về thuốc kê đơn
Tretinoin, adapalene nồng độ cao và các retinoid kê đơn khác không phải retinol mỹ phẩm. Chúng mạnh hơn nhiều bậc và phải do bác sĩ da liễu chỉ định cũng như theo dõi. Retinoid ở mọi dạng đều chống chỉ định trong thai kỳ. Nếu bạn đang mang thai, đang có kế hoạch mang thai hoặc đang cho con bú, hãy báo với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào thuộc nhóm này.
Câu hỏi thường gặp
Dùng vitamin C và retinol cùng lúc có làm mất tác dụng của cả hai không?
Không đến mức đó. Lo ngại về pH có cơ sở hoá học thật, nhưng nó áp dụng cho sự ổn định của sản phẩm trong lọ nhiều hơn là cho vài phút hai lớp serum nằm trên da. Bằng chứng trực tiếp là các chế phẩm chứa cả retinol lẫn vitamin C vẫn cho cải thiện đo được trên mô học. Lý do nên tách sáng tối là để giảm kích ứng cộng dồn, không phải vì sợ hai chất triệt tiêu nhau.
Các dẫn xuất vitamin C có dễ kết hợp với retinol hơn L-ascorbic acid không?
Về mặt công thức thì dễ hơn, vì các dẫn xuất như sodium ascorbyl phosphate hay 3-O-ethyl ascorbic acid ổn định ở pH gần trung tính nên không đặt retinol vào môi trường acid. Đổi lại, chúng cần được da chuyển hoá thành ascorbic acid mới có tác dụng, và dữ liệu lâm sàng cho nhóm dẫn xuất mỏng hơn hẳn so với L-ascorbic acid. Đây là đánh đổi giữa dễ dùng và bằng chứng.
Bao lâu thì thấy kết quả?
Với retinol, thay đổi về kết cấu da và nếp nhăn nông thường cần khoảng 12 tuần trở lên, vì nó tác động qua con đường tăng sinh collagen chứ không phải làm đầy tức thì. Vitamin C cho cải thiện về độ đều màu sớm hơn, thường sau vài tuần. Cả hai đều mất tác dụng khi ngưng, nên đây là hoạt chất dùng dài hạn.
Da đang bong tróc vì retinol thì có nên dùng vitamin C không?
Không. Khi hàng rào bảo vệ da đang tổn thương, một serum ở pH 2,0–3,0 sẽ rát và có thể kéo dài tình trạng viêm. Hãy tạm ngưng cả hai, chỉ rửa mặt dịu nhẹ, dưỡng ẩm và chống nắng cho đến khi da hết đỏ và hết bong. Sau đó quay lại với retinol trước, ở tần suất thấp hơn lần trước.
Đang dùng retinol thì có cần đổi kem chống nắng không?
Cần chú ý hơn, ít nhất là về thói quen bôi. Retinol làm mỏng lớp sừng trong giai đoạn đầu và khiến da nhạy hơn với ánh nắng. Kem chống nắng phổ rộng SPF 30–50 bôi đủ lượng mỗi sáng là điều kiện đi kèm bắt buộc, không phải bước cộng thêm. Bỏ chống nắng trong khi dùng retinol là cách nhanh nhất để vừa mất kết quả vừa sinh thêm sạm nám.
Nguồn tham khảo
* Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Kết quả điều trị có thể khác nhau tuỳ cơ địa mỗi người.
Cần bác sĩ tư vấn cho làn da của bạn?
Soi da & tư vấn phác đồ miễn phí với bác sĩ chuyên khoa da liễu.
Bài viết liên quan
