Quy Trình Chăm Sóc Da Buổi Tối Chuẩn Y Khoa Cho Từng Loại Da
Bác sĩ CKI Da liễu Nguyễn Bình An
Da liễu & an toàn thẩm mỹ
Đã kiểm duyệt y khoa bởi Tiến sĩ · Bác sĩ CKI Lâm Ngọc Anh
Quy trình tối buổi có bằng chứng chỉ gồm ba bước: làm sạch, hoạt chất, dưỡng ẩm. Mọi thứ thêm vào là tuỳ chọn, không phải tiêu chuẩn. Thứ tự bôi theo nguyên tắc loãng trước đặc sau, vì lớp đặc chứa chất khoá ẩm sẽ cản sản phẩm loãng phía sau thấm vào. Bước quyết định nhất lại là bước rẻ nhất: kem dưỡng nên bôi khi da còn hơi ẩm sau khi rửa, vì chất giữ ẩm hoạt động tốt nhất trên da ẩm và ở môi trường pH dưới 7. Loại da quyết định kết cấu chứ không quyết định số bước. Lotion hợp với da khô nhẹ, cream cho da khô vừa, thuốc mỡ cho vùng rất khô và bong vảy. Viện Da liễu Hoa Kỳ khuyến cáo rửa mặt hai lần mỗi ngày bằng đầu ngón tay, không chà xát. Da nhạy cảm hay đang kích ứng thì bỏ bớt bước, đừng thêm.
Ba bước làm nên phần lớn kết quả
Làm sạch, hoạt chất, dưỡng ẩm. Đó là toàn bộ phần có bằng chứng. Bước làm sạch lấy đi bã nhờn, bụi và lớp kem chống nắng từ sáng, để các bước sau không phải thấm qua một lớp màng. Bước hoạt chất là nơi thay đổi thực sự diễn ra, và ban đêm hợp lý cho nhóm này vì retinoid nhạy cảm với ánh sáng. Bước dưỡng ẩm giữ nước lại trong lớp sừng và bù phần lipid vừa mất khi rửa.
Kem dưỡng ẩm thường bị xem là bước phụ, trong khi nó có bằng chứng vững nhất trong ba bước. Với da khô và viêm da cơ địa mức nhẹ, riêng dưỡng ẩm đã có thể kiểm soát triệu chứng, giảm mức độ đợt bùng phát và giảm nhu cầu dùng corticoid bôi. Một hàng rào bảo vệ đủ ẩm cũng là điều kiện để da chịu được retinoid và acid. Bỏ bước này rồi tăng liều hoạt chất là cách làm ngược.
Thứ tự: loãng trước, đặc sau
Nguyên tắc này không phải quy ước thẩm mỹ, nó xuất phát từ cách các lớp sản phẩm hoạt động. Kem dưỡng đặc và thuốc mỡ chứa chất khoá ẩm tạo màng kỵ nước trên bề mặt. Màng đó giữ nước rất tốt, và cản luôn thứ bạn bôi lên sau. Toner bôi sau kem dưỡng gần như chỉ nằm trên bề mặt. Vì vậy trật tự đi từ loãng nhất tới đặc nhất.
- 1Làm sạch bằng nước ấm và sữa rửa mặt dịu nhẹ, dùng đầu ngón tay. Thêm bước tẩy trang nếu ngày đó có trang điểm hoặc kem chống nắng chống trôi.
- 2Thấm khô nhẹ bằng khăn mềm, để da còn hơi ẩm.
- 3Toner hoặc essence, nếu bạn dùng. Bước tuỳ chọn.
- 4Hoạt chất: retinoid, AHA/BHA, hoặc thuốc theo chỉ định. Mỗi tối một hoạt chất chính.
- 5Serum dưỡng ẩm chứa humectant như glycerin hoặc urea, nếu cần thêm.
- 6Kem dưỡng ẩm, bôi trong vòng vài phút sau khi rửa.
- 7Vùng khô như khoé miệng và quanh mũi: một lớp mỏng sản phẩm đặc hơn phủ sau cùng.
Điều chỉnh theo loại da
| Loại da | Kết cấu dưỡng ẩm | Hoạt chất buổi tối | Điểm cần tránh |
|---|---|---|---|
| Da dầu, dễ mụn | Gel hoặc lotion, không gây bít | BHA hoặc retinoid, tăng dần từ 2 lần mỗi tuần | Bỏ hẳn dưỡng ẩm vì sợ bí |
| Da khô | Cream, thêm thuốc mỡ ở vùng bong vảy | Retinoid tần suất thấp, luôn kèm dưỡng ẩm | Nước nóng và sữa rửa mặt tạo bọt mạnh |
| Da hỗn hợp | Lotion toàn mặt, cream ở vùng má | BHA vùng chữ T, retinoid toàn mặt nếu dung nạp | Kiềm dầu cho cả mặt, làm má khô thêm |
| Da nhạy cảm | Cream đơn giản, ít hương liệu | Chưa dùng gì, thêm sau khi da ổn định | Thêm nhiều bước cùng lúc, đổi sản phẩm liên tục |
| Da đang kích ứng, bong tróc | Cream phục hồi, bôi nhiều lần trong ngày | Ngưng toàn bộ hoạt chất 5–7 ngày | Tẩy tế bào chết để bỏ phần đang bong |
Cảnh báo
Tretinoin, hydroquinone và corticoid bôi đều là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định và theo dõi, không phải bước tự chọn trong quy trình. Corticoid đặc biệt đáng lo vì nó có mặt trong nhiều loại kem trộn không nhãn: da sáng lên nhanh trong vài tuần rồi mỏng dần, giãn mao mạch và bùng phát nặng khi ngưng. Nếu một sản phẩm cho kết quả nhanh bất thường và không ghi rõ thành phần, hãy dừng lại và mang nó tới bác sĩ.
Nhiều bước không đồng nghĩa tốt hơn
Các quy trình 10 bước lan truyền rộng vì dễ quay video và dễ bán, không phải vì có dữ liệu chứng minh chúng hơn quy trình ba bước. Thêm mỗi sản phẩm là thêm một tá chất có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc, và thêm một biến số khiến bạn không truy được nguyên nhân khi da phản ứng. Đa số bước phụ trong những quy trình đó đều là humectant ở dạng khác nhau, tức là bạn đang bôi ba lớp cùng làm một việc. Còn một chuyện thực tế hơn: nếu quy trình tối mất hơn 10 phút, bạn sẽ bỏ nó trong vài tuần. Ba bước làm đều đặn 365 tối cho kết quả tốt hơn hẳn chín bước làm được hai tháng rồi dừng.
Lời khuyên từ bác sĩ Aura
Bước bị làm sai nhiều nhất không phải chọn serum mà là thời điểm bôi kem dưỡng. Chất giữ ẩm hút nước từ môi trường và từ lớp da bên dưới, nên chúng hoạt động tốt nhất khi da còn ẩm và khi công thức có pH dưới 7. Lau khô mặt hẳn rồi 15 phút sau mới bôi kem là bỏ mất phần lớn lợi ích của bước này. Hãy bôi ngay khi da còn hơi ẩm. Đây là thay đổi không tốn thêm đồng nào.
Câu hỏi thường gặp
Quy trình tối có bắt buộc phải đủ 5 bước không?
Không. Ba bước có bằng chứng là làm sạch, hoạt chất và dưỡng ẩm. Toner, essence, serum bổ sung và mặt nạ đều là tuỳ chọn. Nếu da bạn đang ổn với ba bước thì thêm nữa chủ yếu là thêm chi phí và thêm nguy cơ kích ứng. Người duy nhất cần nhiều bước hơn là người có vấn đề cụ thể cần xử lý, và điều đó nên được quyết định sau khi thăm khám.
Da dầu có cần dưỡng ẩm buổi tối không?
Có. Dầu và nước là hai chuyện khác nhau: da có thể vừa nhiều bã nhờn vừa thiếu nước trong lớp sừng. Bỏ dưỡng ẩm không làm da bớt dầu, và khi lớp sừng mất lipid sau khi rửa, tình trạng khô căng lại kéo theo tiết bã bù. Chọn dạng gel hoặc lotion không gây bít thay vì bỏ hẳn bước này.
Tối hôm nào quá mệt thì bỏ qua bước nào được?
Bỏ hoạt chất, giữ làm sạch và dưỡng ẩm. Một tối không bôi retinoid không ảnh hưởng gì tới kết quả dài hạn. Ngược lại, đi ngủ với nguyên lớp kem chống nắng và bụi trên mặt thì tệ hơn nhiều. Nếu thực sự kiệt sức, ít nhất hãy rửa mặt và bôi kem dưỡng, mất chưa tới một phút.
Nguồn tham khảo
* Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Kết quả điều trị có thể khác nhau tuỳ cơ địa mỗi người.
Cần bác sĩ tư vấn cho làn da của bạn?
Soi da & tư vấn phác đồ miễn phí với bác sĩ chuyên khoa da liễu.
