Tẩy Tế Bào Chết Hóa Học AHA/BHA: Bao Lâu Một Lần Là Đủ?
Y - Dược Sĩ Mirra Bảo Trâm
Tư vấn liệu trình & dược mỹ phẩm
Đã kiểm duyệt y khoa bởi Bác sĩ CKI Da liễu Nguyễn Bình An
Với phần lớn người, 1–3 lần mỗi tuần là đủ. AHA (glycolic, lactic) tan trong nước nên chỉ làm việc trên bề mặt: chúng bẻ gãy liên kết giữa các tế bào sừng ở lớp ngoài cùng. BHA, trong mỹ phẩm gần như luôn là salicylic acid, tan trong dầu nên đi được vào nang lông tuyến bã, đó là lý do nó hợp với mụn và lỗ chân lông bít. Nồng độ quyết định tần suất nhiều hơn loại acid: BHA 0,5–2% dùng được hằng ngày trên da dầu đã dung nạp, còn AHA 8–10% thì 2 lần một tuần là hợp lý. Lạm dụng không đẩy nhanh kết quả, nó lấy đi lipid và tế bào sừng còn sống, phá hàng rào bảo vệ da và gây đỏ rát kéo dài. Riêng AHA: FDA khuyến cáo nhãn phải cảnh báo rằng da nhạy cảm với nắng hơn trong lúc dùng và tới một tuần sau khi ngưng.
AHA và BHA khác nhau ở đâu?
Khác nhau ở vị trí một nhóm hydroxyl trên phân tử, và khác biệt nhỏ đó quyết định toàn bộ phần còn lại. Ở glycolic acid, nhóm hydroxyl nằm trên carbon alpha. Ở salicylic acid, nó nằm trên carbon beta. Hệ quả là AHA tan trong nước còn salicylic acid tan trong dầu.
Cả hai nhóm đều làm cùng một việc ở mức cơ bản: bẻ gãy liên kết giữ các tế bào sừng dính vào nhau ở lớp ngoài cùng, khiến lớp tế bào chết bong ra đều hơn. Nhưng vì tan trong dầu, salicylic acid đi được vào nang lông tuyến bã, nơi chứa đầy lipid và cũng là nơi mụn hình thành. AHA không vào được đó.
Trong ngành mỹ phẩm, cụm "beta hydroxy acid" gần như đồng nghĩa với salicylic acid. Nhóm AHA đa dạng hơn: glycolic acid và lactic acid chiếm phần lớn, ngoài ra còn citric acid, mandelic acid và vài loại khác.
| AHA | BHA (salicylic acid) | |
|---|---|---|
| Tính tan | Tan trong nước | Tan trong dầu |
| Tác động tới | Bề mặt lớp sừng | Bề mặt và trong lòng nang lông tuyến bã |
| Hợp với | Da khô, da xỉn màu, thâm sau mụn, nếp nhăn nông | Da dầu, mụn đầu đen, mụn ẩn, lỗ chân lông bít |
| Nồng độ thường gặp | 5–10% (mỹ phẩm), cao hơn thuộc về peel tại phòng khám | 0,5–2% (mỹ phẩm), 3–6% cho tình trạng dày sừng |
| Tăng nhạy cảm ánh nắng | Có, FDA yêu cầu cảnh báo trên nhãn | Ít hơn, nhưng vẫn cần chống nắng |
Bao lâu một lần?
Không có một con số đúng cho mọi người, vì tần suất phụ thuộc vào nồng độ, loại acid và nền da của bạn. Đây là điểm khởi đầu hợp lý, và hãy đi lên từ mức thấp chứ đừng đi xuống từ mức cao:
| Loại da | Nên dùng | Tần suất khởi đầu |
|---|---|---|
| Da dầu, lỗ chân lông to | BHA 1–2% | 2 lần/tuần, tăng dần tới hằng ngày nếu dung nạp tốt |
| Da mụn viêm | BHA 2% | Cách ngày. Mụn viêm nặng cần bác sĩ, không phải BHA. |
| Da khô, xỉn màu | AHA lactic 5–10% | 1–2 lần/tuần |
| Da lão hoá, nếp nhăn nông | AHA glycolic 8–10% | 2 lần/tuần |
| Da hỗn hợp | BHA vùng chữ T, AHA phần còn lại | 1–2 lần/tuần |
| Da nhạy cảm | AHA mandelic 5% hoặc PHA | 1 lần/tuần, thử trước ở góc hàm |
Over-exfoliation: dấu hiệu và cách xử lý
Đây là vấn đề chúng tôi gặp thường xuyên nhất ở người tự chăm sóc da tại nhà. Dùng quá nhiều hoặc quá thường xuyên, các acid này không dừng ở lớp tế bào chết. Chúng lấy đi cả lipid gian bào và các tế bào sừng còn sống, tức là chính vật liệu cấu tạo nên hàng rào bảo vệ da.
Nghịch lý là giai đoạn đầu da trông đẹp hơn. Bóng, mịn, sáng. Đó là vì lớp sừng mỏng đi nên phản xạ ánh sáng tốt hơn, không phải vì da khoẻ lên. Vài tuần sau thì đến phần còn lại.
- Da căng rát sau khi rửa mặt, kéo dài trên 15 phút.
- Châm chích khi bôi những sản phẩm trước đây vẫn dùng bình thường, kể cả kem dưỡng.
- Đỏ ửng dai dẳng, thấy rõ mao mạch ở má.
- Da bóng dầu nhưng bên trong vẫn khô căng, vì mất nước làm tuyến bã bù trừ.
- Mụn nhỏ li ti nổi lên ở những vùng trước đây không có.
- Vết thâm sau mụn lâu mờ hơn hẳn so với trước.
Nếu bạn nhận ra mình trong danh sách trên
Ngưng toàn bộ acid, retinoid và mọi sản phẩm có cồn ngay. Quy trình trong 4–6 tuần tới chỉ gồm ba bước: sữa rửa mặt dịu nhẹ không tạo bọt mạnh, kem dưỡng có ceramide hoặc niacinamide, và kem chống nắng. Không đắp mặt nạ, không máy rửa mặt, không thử sản phẩm mới. Hàng rào bảo vệ da cần khoảng thời gian đó để tái lập, và không có cách nào rút ngắn nó bằng cách bôi thêm thứ gì. Nếu sau 6 tuần vẫn đỏ rát, hãy đi khám da liễu, vì có thể đã chuyển thành viêm da tiếp xúc hoặc bộc lộ một tình trạng nền như rosacea.
AHA và ánh nắng: phần không được bỏ qua
FDA khuyến cáo mỹ phẩm chứa AHA phải ghi trên nhãn dòng cảnh báo cháy nắng, nói rõ rằng sản phẩm làm tăng độ nhạy cảm của da với ánh nắng và khả năng bị cháy nắng, trong suốt thời gian dùng và tới một tuần sau khi ngưng. Một tuần, không phải một ngày. Đó là mốc thời gian mà gần như không ai để ý.
Với khí hậu Việt Nam, điều này có hệ quả thẳng: nếu bạn dùng AHA mà không chống nắng đủ, bạn đang tạo ra thâm nám nhanh hơn tốc độ mà AHA làm mờ chúng. Ở người da sẫm màu, nguy cơ tăng sắc tố sau viêm còn cao hơn. Chống nắng không phải bước hỗ trợ trong trường hợp này, nó là điều kiện để dùng AHA.
Lời khuyên từ bác sĩ Aura
Không dùng acid trong cùng buổi với retinol, đừng chồng AHA lên BHA, và đừng đắp mặt nạ sau khi tẩy da chết hoá học. Ba lỗi này chiếm phần lớn các ca hỏng hàng rào da mà chúng tôi tiếp nhận. Nếu bạn muốn hiệu quả mạnh hơn mức mỹ phẩm tại nhà cho được, hãy đi peel da tại cơ sở y tế thay vì tự tăng nồng độ và tần suất. Peel có kiểm soát về nồng độ, pH, thời gian tiếp xúc và có bước trung hoà. Tự peel tại nhà thì không có gì trong số đó.
Câu hỏi thường gặp
Dùng AHA và BHA cùng lúc được không?
Được về mặt kỹ thuật, và một số sản phẩm được thiết kế sẵn để phối hợp hai loại. Nhưng tự chồng hai sản phẩm riêng lên nhau thì rủi ro cao và lợi ích không rõ. Nếu bạn muốn cả hai, cách gọn hơn là dùng BHA cho vùng chữ T và AHA cho phần còn lại, hoặc luân phiên theo ngày.
Tẩy tế bào chết hoá học có làm mỏng da không?
Dùng đúng thì không. Ở tần suất hợp lý, các acid này chỉ tác động lên lớp tế bào đã chết ở ngoài cùng, và một số nghiên cứu còn ghi nhận AHA kích thích tăng sinh collagen ở lớp dưới. Dùng quá tay thì có, và đó là tổn thương thật: mất lipid gian bào, mất tế bào sừng còn sống, hàng rào bảo vệ da suy yếu. Ranh giới nằm ở tần suất và nồng độ, không nằm ở bản thân hoạt chất.
Da khô có nên dùng BHA không?
Thường là không cần. BHA sinh ra để giải quyết bít tắc trong nang lông tuyến bã, vấn đề của da dầu. Trên da khô, nó có thể làm khô thêm mà không giải quyết được gì. Nếu da khô mà vẫn có mụn đầu đen ở mũi, có thể dùng BHA khu trú riêng vùng đó, 1 lần mỗi tuần.
Bôi acid thấy châm chích nhẹ có phải dấu hiệu tốt không?
Không. Không có bằng chứng nào cho thấy cảm giác châm chích tương quan với hiệu quả. Châm chích là tín hiệu da đang phản ứng, và với nhiều người thì đó là mức cảnh báo đầu tiên. Nếu cảm giác này kéo dài quá vài phút hoặc kèm đỏ, hãy rửa sạch và giảm nồng độ xuống.
Đang có mụn viêm sưng đỏ thì tẩy tế bào chết hoá học có giúp không?
Không nên, và đây là chỗ nhiều người làm nặng thêm tình trạng của mình. Mụn viêm là phản ứng viêm ở nang lông, tẩy da chết lên vùng đang viêm chỉ làm tổn thương thêm và tăng nguy cơ để lại thâm. Mụn viêm từ mức trung bình trở lên cần được bác sĩ da liễu đánh giá, vì phác đồ thường phải có retinoid hoặc kháng sinh, cả hai đều là thuốc kê đơn.
Nguồn tham khảo
- Alpha Hydroxy Acids — U.S. Food and Drug Administration
- Beta Hydroxy Acids in Cosmetics — U.S. Food and Drug Administration
- Evaluating the Efficacy and Safety of Alpha-Hydroxy Acids in Dermatological Practice: A Comprehensive Clinical and Legal Review — PMC
- The Effectiveness of Topical Keratolytics (Alpha Hydroxy Acids/Beta Hydroxy Acids/Urea) in Treating Keratosis Pilaris: A Review of the Literature — PMC
* Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Kết quả điều trị có thể khác nhau tuỳ cơ địa mỗi người.
Cần bác sĩ tư vấn cho làn da của bạn?
Soi da & tư vấn phác đồ miễn phí với bác sĩ chuyên khoa da liễu.
